ดอกไม้หน้าศพ ห้ามใช้ ดอกไหนบ้างในวัฒนธรรมไทย เช็คก่อนพลาด

รู้ไหมครับว่าดอกไม้ที่หน้าตาสวยที่สุดในร้านบางครั้งเป็นดอกที่ ดอกไม้หน้าศพ ห้ามใช้ ที่สุดในงานไทย ผมเองตอนแรกก็ไม่รู้ จนได้ทำงานช่วยจัดงานญาติแล้วโดนคุณยายดุนิดๆ ว่าเลือกดอกผิด เลยเป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ผมหันมาศึกษาเรื่องความเชื่อรอบดอกไม้ในงานศพอย่างจริงจัง บอกตามตรง วัฒนธรรมไทยเรามีรายละเอียดที่ลึกกว่าที่หลายคนคิด และมีดอกบางชนิดที่แม้จะใช้ในงานมงคลได้ดี แต่กลับเป็นของต้องห้ามในงานศพแทบจะเด็ดขาด

ใครที่กำลังจะสั่งดอกหรือกำลังจะไปร่วมงานในฐานะแขก ลองอ่านบทความนี้ดูเผื่อจะหลีกเลี่ยงความผิดพลาดที่ไม่ตั้งใจ

ดอกไม้หน้าศพ ห้ามใช้ ที่ผู้ใหญ่ไทยยังถืออยู่ในทุกวันนี้

ในวัฒนธรรมไทย ดอกไม้แต่ละชนิดมีความหมายที่ผูกกับพิธีกรรมและความเชื่อมาตั้งแต่บรรพบุรุษ ดอกแรกที่หลายคนเคยได้ยินคือดอกบัวสีแดง ผู้ใหญ่ส่วนหนึ่งถือว่าสีแดงเป็นสีของชีวิตและความรุ่งโรจน์ จึงไม่เหมาะที่จะใช้ในงานที่เกี่ยวข้องกับความตาย แต่จุดที่น่าสนใจคือดอกบัวขาวกลับเป็นที่ยอมรับและใช้กันแพร่หลายในพิธีกรรมพุทธศาสนา ดังนั้นสีของดอกชนิดเดียวกันก็มีผลกับการตัดสินใจมาก

พวงหรีดดอกไม้สด

ดอกถัดมาที่บางครอบครัวยังหลีกเลี่ยงคือดอกพุดตาน ด้วยลักษณะของดอกที่เปลี่ยนสีในวันเดียวจากขาวเป็นชมพูเป็นแดง คนสมัยก่อนเชื่อว่าเป็นสัญลักษณ์ของความไม่จีรัง แม้ความหมายจะตรงกับความเป็นจริงของชีวิตคน แต่ในเชิงพิธีกรรม ผู้ใหญ่หลายท่านมองว่าเป็นภาพที่ไม่เหมาะกับช่วงเวลาแห่งความสงบ ดอกที่อยู่ในกลุ่ม ดอกไม้หน้าศพ ห้ามใช้ ตามความเชื่อโบราณ ยังมีอีกหลายชนิดที่ผมจะค่อยๆ พูดถึงต่อไป

อีกดอกหนึ่งที่หลายคนไม่รู้คือดอกมะลิ ฟังเหมือนแปลก เพราะมะลิเป็นดอกที่คนไทยรักและใช้บูชาพระเป็นประจำ แต่ในงานศพบางพื้นที่ ผู้ใหญ่จะหลีกเลี่ยงการใช้มะลิเป็นดอกหลักเพราะถือว่ามะลิเป็นของถวายให้ผู้มีบุญสูง ไม่ใช่ของถวายให้ผู้ล่วงลับโดยตรง ความเชื่อนี้ขึ้นอยู่กับท้องถิ่นและตระกูล บางครอบครัวใช้ปกติ บางครอบครัวเลี่ยงเด็ดขาด ดังนั้นการถามคนเฒ่าคนแก่ในบ้านก่อนเป็นทางที่ปลอดภัยที่สุด

พวงหรีดพัดลม

ที่มาของความเชื่อ ทำไมบางดอกถึงเป็นของต้องห้าม

หลายคนสงสัยว่าทำไมความเชื่อพวกนี้ถึงยังอยู่ในยุคที่เทคโนโลยีก้าวหน้า ผมคิดว่าคำตอบมันอยู่ที่ความหมายที่สังคมไทยให้กับดอกไม้แต่ละชนิดมาเป็นพันปี ดอกไม้บางชนิดเชื่อมโยงกับเรื่องราวในวรรณคดี กับพิธีหลวง กับการบูชาเทพเจ้า เมื่อมีความหมายมงคลผูกอยู่ การเอามาใช้ในงานที่ตรงข้ามกับมงคลจึงรู้สึกขัดใจ ตัวอย่างเช่นดอกดาวเรืองที่ผูกกับงานพระราชพิธีและการบูชาพระ การเอามาวางหน้าศพในงานทั่วไปจึงไม่ใช่ของที่นิยม

อีกชุดความเชื่อมาจากการสังเกตธรรมชาติของดอก ดอกที่บานสั้น ดอกที่ร่วงง่าย ดอกที่กลิ่นแรงเกินจนกระทบประสาท คนสมัยก่อนเชื่อว่ามีผลกับวิญญาณของผู้ล่วงลับและกับจิตใจของแขก จึงเลือกดอกที่อยู่ได้ทน กลิ่นสุภาพ และไม่สื่อความหมายรุนแรง ผมไปคุยกับช่างจัดดอกไม้รุ่นเก่าท่านหนึ่ง ท่านบอกว่าการเลือกดอกในงานศพมันคล้ายกับการแต่งกาย ต้องเลือกให้สุภาพและให้เกียรติเจ้าของงาน

ความเชื่อกลุ่มสุดท้ายที่อยากพูดถึงคือเรื่องสี สีแดง สีสด สีฉูดฉาด ในงานศพไทยถือเป็นการรบกวนพลังงานของความสงบ ดอกที่มีสีพวกนี้แม้จะหาง่ายและสวยในแคตตาล็อก ก็อยู่ในกลุ่ม ดอกไม้หน้าศพ ห้ามใช้ ตามวิถีดั้งเดิม ใครที่เคยไปงานหลวงจะสังเกตว่าโทนสีจะอยู่ในขาว ครีม เขียวอ่อน เหลืองอ่อน เป็นส่วนใหญ่ เพราะให้ความรู้สึกของการเคารพและความสงบที่ครอบครัวอยากสื่อ ถ้าใครยังลังเล ภาพตัวอย่างดอกไม้หน้าศพ ห้ามใช้ แบบไหน จะช่วยให้นึกออกชัดขึ้น

บริการจัดดอกไม้หน้าเมรุ แบบจีน ดอกไหนเหมาะ ต่างจากแบบไทยอย่างไร

ทางออกถ้าเผลอเลือกดอกที่อยู่ในกลุ่มต้องห้าม

ผมขอบอกก่อนว่าในยุคนี้ ความเชื่อเรื่อง ดอกไม้หน้าศพ ห้ามใช้ ไม่ได้เป็นกฎตายตัวเหมือนสมัยก่อนแล้ว ครอบครัวรุ่นใหม่หลายครอบครัวเลือกตามใจของผู้ล่วงลับและตามความรู้สึกของลูกหลานเป็นหลัก ถ้าคุณพ่อชอบดอกแดงตอนยังมีชีวิต ลูกบางคนก็ใส่ดอกแดงเข้าไปในพวงเพื่อระลึกถึงท่านโดยไม่ได้มองว่าเป็นการผิด แต่ถ้าครอบครัวมีผู้ใหญ่ที่ยังถือเรื่องนี้อยู่ ทางที่ดีคือคุยกันก่อน เพราะวันงานไม่ใช่เวลาเหมาะที่จะมีความเห็นต่างกันต่อหน้าแขก

ถ้าคุณเผลอสั่งดอกไปแล้วและพึ่งรู้ว่ามันอยู่ในกลุ่มต้องห้ามตามความเชื่อของครอบครัว ทางออกแรกคือรีบโทรหาร้านเพื่อขอเปลี่ยน ร้านที่มีประสบการณ์ส่วนใหญ่จะช่วยปรับให้ได้ทันถ้ายังไม่ตัดดอก แต่ถ้าดอกถูกตัดแล้ว ลองคุยกับช่างจัดให้ใช้ดอกที่สั่งมาในตำแหน่งรองและเสริมด้วยดอกอื่นที่ไม่ขัด ผมเคยทำแบบนี้กับลูกค้าหลายคน ผลออกมาดีและช่วยให้ครอบครัวสบายใจ

สั่งจัดดอกไม้หน้าเมรุ สมเกียรติพ่อแม่และผู้ใหญ่ที่จากไป ราคาถูก

อีกทางที่ผมแนะนำให้ทำตั้งแต่ตอนแรกคือเลือกร้านที่ถามรายละเอียดเชิงครอบครัว ไม่ใช่ร้านที่ขายตามแคตตาล็อกแบบไม่สอบถาม ร้านที่ถามจะช่วยกรองข้อผิดพลาดให้ตั้งแต่ก่อนสั่ง ผมเลือกใช้ Aorest มาตลอดเพราะเขาเข้าใจวัฒนธรรมท้องถิ่นและถามเสมอว่าผู้ใหญ่บ้านยังถือเรื่องอะไรเป็นพิเศษไหม การลงทุนเลือกร้านดีตั้งแต่แรกประหยัดเวลาและประหยัดความเครียดในวันงานได้มากกว่าที่คิด

คำถามที่พบบ่อยเรื่อง ดอกไม้หน้าศพ ห้ามใช้

ทำไมดอกบัวแดงถึงห้ามใช้ในงานศพไทย?

เพราะสีแดงในวัฒนธรรมไทยผูกกับชีวิต ความรุ่งโรจน์ และความเป็นมงคล จึงไม่เหมาะกับงานที่เกี่ยวข้องกับการจากไป แต่ดอกบัวขาวกลับเป็นที่ยอมรับมาก เพราะสีขาวสื่อถึงความบริสุทธิ์ ความสงบ และการน้อมรับการเปลี่ยนผ่าน ใครที่เคยเห็นพวงดอกบัวขาววางหน้าหีบจะเข้าใจว่าทำไมคนรุ่นเก่าถึงรักดอกนี้ในงานพุทธมาก

ดอกพุดตานห้ามใช้เด็ดขาดเลยหรือ?

ไม่เด็ดขาดครับ แต่ผู้ใหญ่หลายครอบครัวจะเลี่ยง เพราะคุณสมบัติของพุดตานที่เปลี่ยนสีในวันเดียวเป็นสัญลักษณ์ของความไม่จีรัง ซึ่งบางคนรู้สึกว่ามันสะท้อนความทุกข์ของการสูญเสียมากเกินไป บางครอบครัวที่เปิดกว้างกลับมองว่าเป็นสัญลักษณ์ของการยอมรับธรรมชาติของชีวิตและเลือกใช้ได้ ขึ้นกับมุมมองของบ้านนั้นๆ

ดอกที่อยู่ในกลุ่มต้องห้ามมีอะไรบ้างที่นิยมถามกันมาก?

นอกจากบัวแดงและพุดตาน ยังมีดอกดาวเรืองที่ถือว่าเป็นของบูชาพระและงานหลวง ดอกกล้วยไม้สีม่วงสดที่บางพื้นที่ถือว่าฉูดฉาดเกินไป ดอกเข็มแดงที่สีเข้มเกินไปสำหรับโทนงานเศร้า และดอกชบาที่บางบ้านมองว่าเป็นดอกของงานสนุกสนาน อย่างไรก็ตามรายการนี้ขึ้นอยู่กับครอบครัวและท้องถิ่น

ถ้าผู้ล่วงลับชอบดอกแดงตอนยังมีชีวิตสามารถใส่ได้ไหม?

ทำได้ครับถ้าครอบครัวเห็นพ้องกัน หลายครอบครัวรุ่นใหม่เลือกที่จะเคารพความชอบของผู้ล่วงลับเป็นหลัก โดยใส่ดอกแดงในตำแหน่งรองและให้โทนหลักของพวงยังเป็นขาวสะอาด ทางนี้ช่วยให้ความรู้สึกของท่านยังอยู่ในงาน ขณะเดียวกันไม่ขัดสายตาแขกที่ยังถือเรื่องสีแบบดั้งเดิม

คนต่างชาติที่ไม่รู้วัฒนธรรมไทยควรเลือกอย่างไรปลอดภัยที่สุด?

ทางปลอดภัยที่สุดสำหรับคนที่ไม่คุ้นวัฒนธรรมคือเลือกพวงโทนขาวล้วน หรือขาวกับเขียวเรียบ ดอกที่ใช้ปลอดภัยคือ ลิลลี่ขาว กุหลาบขาว เบญจมาศขาว ไฮเดรนเยีย และคาร์เนชั่นขาว เลี่ยงดอกสีฉูดฉาดและดอกที่มีสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมจำเพาะ ถ้าไม่แน่ใจให้ถามร้านท้องถิ่น ร้านที่มีประสบการณ์จะช่วยเลือกให้ตรงกับวัฒนธรรมของพื้นที่นั้นแน่นอน